Hazenmyxomatose

Hazenmyxomatose is een ernstige virusziekte die bij hazen hoge sterfte kan veroorzaken. Sinds 2024 komt een nieuwe variant van het myxomavirus ook voor bij Europese hazen in Nederland. De ziekte veroorzaakt onder meer ontstekingen rond de ogen en neus, afwijkend gedrag en ernstige verzwakking. Jagers spelen een belangrijke rol bij het herkennen en melden van verdachte gevallen.

Wat is hazenmyxomatose?

Myxomatose is een besmettelijke virusziekte die vooral bekend is van wilde konijnen. Bij hazen kwam de ziekte lange tijd nauwelijks voor. Sinds 2018 veroorzaakt een nieuwe variant van het virus, aangeduid als ha-MYXV, echter ook ernstige ziekte en sterfte bij hazen in Spanje en Portugal.

In augustus 2024 werden in Nederland voor het eerst opvallend veel zieke en dode hazen aangetroffen, vooral in Gelderland en Overijssel. Onderzoek door het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) bevestigde dat een nieuwe variant van het myxomavirus verantwoordelijk was. Inmiddels is de ziekte op meerdere plaatsen in Nederland vastgesteld. Ook wilde konijnen kunnen met deze variant besmet raken.

Dode haas gestorven aan hazenmyxomatose. Foto: DWHC.

Hoe herkent u hazenmyxomatose?

Hazen die besmet zijn met het virus kunnen verschillende ziekteverschijnselen vertonen. De meest voorkomende symptomen zijn:

Verdikkingen en ontstekingen rond de ogen en neus.
Gezwollen oogleden, waardoor dieren slecht kunnen zien of blind lijken.
Zwellingen en ontstekingen rond de anus en geslachtsorganen.
Sloomheid, verminderde alertheid en afwijkend gedrag.
Evenwichtsproblemen, omvallen of moeite met bewegen.
Ernstige verzwakking. Bij onderzochte dieren is ook regelmatig longontsteking vastgesteld.

Zieke hazen kunnen zich opvallend gemakkelijk laten benaderen. Ook worden dode hazen soms midden in het veld aangetroffen, in plaats van in hun leger.

Deze symptomen kunnen ook bij andere ziekten voorkomen. Alleen onderzoek kan vaststellen of een haas daadwerkelijk met het myxomavirus besmet is.

Hoe verspreidt de ziekte zich?

Kaart van Nederland met onderzoekslocaties van hazen en konijnen, januari t/m september 2026: verdacht van myxomatose, niet uit te sluiten of geen aanwijzing.

De kaart toont locaties van onderzochte hazen en konijnen in januari tot en met september 2026. Oranje: verdacht van myxomatose. Lichtroze: myxomatose niet uit te sluiten. Groen: geen aanwijzing voor myxomatose. De kaart geeft geen volledig beeld van de verspreiding van de ziekte. Bron: Dutch Wildlife Health Centre (DWHC).

Het myxomavirus kan zich verspreiden via bloedzuigende insecten, zoals muggen en vlooien. Ook direct contact tussen dieren en contact met besmet materiaal kunnen een rol spelen.

Het virus kan bovendien enige tijd in de omgeving aanwezig blijven. Daarom is het belangrijk om na contact met mogelijk besmette dieren zorgvuldig om te gaan met kleding, schoeisel en gebruikte materialen.

Is hazenmyxomatose gevaarlijk voor mensen of honden?

Hazenmyxomatose is geen zoönose: het myxomavirus wordt niet beschouwd als een ziekteverwekker voor mensen. Toch is voorzichtigheid noodzakelijk. Zieke en dode hazen kunnen namelijk ook andere ziekteverwekkers bij zich dragen, waaronder de bacterie die hazenpest (tularemie) veroorzaakt. Deze ziekte kan wel op mensen en andere dieren worden overgedragen.

Raak zieke of dode hazen daarom nooit met blote handen aan. Voorkom ook dat honden aan kadavers snuffelen, likken of deze apporteren.

Meer informatie over wildziekten vindt u op onze website.

Dode haas op de bosgrond tussen bladeren en takken.

Foto van een dode haas, aangetroffen op de bosgrond, met hoogstwaarschijnlijk hazenmyxomatose.

Wat moet u doen bij een zieke of dode haas?

Het tijdig signaleren en melden van verdachte gevallen helpt onderzoekers om de verspreiding en gevolgen van hazenmyxomatose beter in kaart te brengen.

Treft u een zieke of dode haas aan? Volg dan deze adviezen:

Meld de vondst. Geef een verdachte of dode haas door aan het Dutch Wildlife Health Centre via het meldformulier. Vermeld de locatie, de datum en de waargenomen ziekteverschijnselen. Voeg indien mogelijk foto’s toe.
Voorkom direct contact. Raak het dier niet met blote handen aan en houd honden en andere dieren op afstand.
Overleg over onderzoek. Het DWHC bepaalt welke kadavers geschikt zijn voor nader onderzoek. Volg de aanwijzingen voor het veilig bewaren en verpakken van het dier.
Ga hygiënisch te werk. Reinig schoeisel, kleding en gebruikte materialen na contact met mogelijk besmette dieren of locaties.
Registreer de vondst. Jagers wordt geadviseerd verdachte gevallen ook vast te leggen in het daarvoor bestemde faunaregistratiesysteem.

Wanneer een dood dier niet voor onderzoek wordt gebruikt, is het belangrijk dat het niet onnodig in het veld blijft liggen. Het DWHC adviseert om dergelijke kadavers hygiënisch en dubbel verpakt via het restafval af te voeren, voor zover de lokale afvalregels dit toestaan.

Wat kunnen jagers doen?

Jagers kennen hun jachtveld en kunnen veranderingen in de hazenstand en opvallende ziekteverschijnselen vroegtijdig signaleren. Door verdachte gevallen te melden en waarnemingen goed te registreren, leveren zij waardevolle informatie voor onderzoek en monitoring.

Ook het zorgvuldig uitvoeren van wildtellingen is belangrijk. Daarmee kan de ontwikkeling van de hazenpopulatie worden gevolgd en kan beter worden onderzocht welke gevolgen de ziekte heeft voor de hazenstand.

Daarnaast kunnen jagers helpen om besmettingsrisico’s te beperken door hygiënisch te werken, zieke dieren te signaleren en verdachte kadavers volgens de geldende richtlijnen af te handelen.

Kan vlees van hazen met myxomatose worden gegeten?

Zieke hazen zijn niet geschikt voor consumptie. Hoewel myxomatose zelf niet gevaarlijk is voor mensen, kunnen besmette dieren andere ziekteverwekkers bij zich dragen.

Voor hazen zonder zichtbare ziekteverschijnselen gelden de gebruikelijke regels voor wildhygiëne. Controleer het dier zorgvuldig op afwijkingen en verhit het vlees voldoende. Gebruik bij twijfel over de gezondheid van het dier het vlees niet voor consumptie.

Onderzoek naar hazenmyxomatose

Het Dutch Wildlife Health Centre onderzoekt de verspreiding van hazenmyxomatose en de gevolgen voor wilde hazen en konijnen. Ook in 2026 vraagt het DWHC extra aandacht voor meldingen van zieke en dode dieren.

De Jagersvereniging benadrukt het belang van samenwerking tussen jagers, wildbeheereenheden en onderzoekers. Meldingen uit het veld helpen om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de ziekte en de mogelijke gevolgen voor de hazenpopulatie in Nederland.

Meer informatie: