Pak illegale wapens aan, niet de gecontroleerde jager

Wie in Nederland het woord ‘wapen’ laat vallen, weet dat de reflex snel is: nóg strengere regels, nóg meer formulieren, nóg meer wantrouwen. Maar precies daar gaat het mis. Het debat over wapens vraagt niet om een Pavlovreactie, maar om onderscheid. Tussen illegaal vuurwapenbezit aan de ene kant en streng gecontroleerd legaal wapenbezit aan de andere.

Aanleiding is het bericht in De Telegraaf van 17 juni over het voornemen van het kabinet om de wapenwet verder aan te scherpen met mentale en lichamelijke controles. De kop over ‘hobbywapens’ trekt aandacht, maar doet geen recht aan de werkelijkheid van duizenden jagers, sportschutters en verzamelaars die zich gewoon aan de wet houden.

Legaal wapenbezit in Nederland is geen vrijblijvende hobby. Het is een streng gereguleerd systeem, vastgelegd in de Wet wapens en munitie en de bijbehorende regels. Wie een jachtakte of verlof wil, wordt gecontroleerd, geregistreerd en beoordeeld. Alles daarbuiten is illegaal. Dat onderscheid moet centraal staan.

Nederland controleert al streng

Wie in Nederland legaal een vuurwapen voorhanden wil hebben, krijgt dat niet zomaar. Bij aanvraag en verlenging beoordeelt de politie of iemand geschikt is. Een jager moet fysiek verschijnen op het politiebureau. Er worden vragen gesteld over lichamelijke en mentale omstandigheden. Daarna volgt een gesprek en een beoordeling.

Dat is geen papieren ritueel. Politieambtenaren nemen die taak serieus. Daarom moet het kabinet eerst uitleggen welk probleem het met nieuwe controles precies wil oplossen. Niet omdat jagers of sportschutters tegen controle zijn. Integendeel. Maar regels moeten wel werken, uitvoerbaar zijn en aantoonbaar bijdragen aan veiligheid.

Leer van eerdere fouten

Juist daarom is het belangrijk dat er al uitgebreid naar de wapenwet is gekeken. De onafhankelijke commissie onder leiding van Chris van Dam bracht in 2022 het rapport Ringen rond de Roos uit. Daarin zaten overheid, politie, Openbaar Ministerie, douane en belangenorganisaties aan tafel. Het rapport pleitte niet voor méér regels om de regels, maar voor betere regels: veiliger én uitvoerbaar.

Neem de e-screener, een digitale methode om psychische risicofactoren te beoordelen. Die werd opgeschort nadat de praktijk problematisch bleek. De commissie adviseerde deze methode te schrappen. Wie nu opnieuw over aanscherping begint, moet dus helder maken hoe oude fouten worden voorkomen.

Nieuwe wetgeving mag geen symboolpolitiek worden. Veiligheid vraagt om feiten, niet om de indruk dat er ‘iets’ wordt gedaan omdat een kop in de krant daarom vraagt.

Incidenten vragen om precisie

In het debat worden zware incidenten genoemd, zoals Alphen aan den Rijn en Weiteveen. Zulke gebeurtenissen maken diepe indruk. Juist daarom moeten ze zorgvuldig worden besproken.

De vraag is steeds: wat ging er precies mis? Lag het aan de wet? Aan de uitvoering? Aan informatie-uitwisseling? Aan handhaving? Als die analyse ontbreekt, worden goedwillende en geregistreerde burgers opgezadeld met extra lasten, terwijl het werkelijke risico ongemoeid blijft.

Wie veiligheid serieus neemt, richt zich op de oorzaak. Niet op de meest zichtbare doelgroep.

De echte dreiging zit buiten het systeem

Het is opvallend dat politieke aandacht zo vaak uitgaat naar mensen die al in beeld zijn bij de overheid. Jagers, sportschutters en verzamelaars zitten in een systeem van vergunningen, controles en registratie. Illegale wapens zitten daar juist buiten.

Onderzoek van Zest Marketing, uitgevoerd in juni 2026 in opdracht van de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging, de Verenigde Vakspecialisten Jacht & Schietsport, de Koninklijke Nederlandse Schietsport Associatie en de Vereniging van Nederlandse Wapenverzamelaars, laat zien dat 73 procent van de Nederlanders vindt dat de focus vooral moet liggen op illegale wapens dan op het verder aanscherpen van regels voor legaal wapenbezit.

Bron: Zest Marketing, juni 2026. Onderzoek in opdracht van de Jagersvereniging, VVJS, KNSA en VNW.

Dat signaal verdient politieke aandacht. Wie veiligheid wil vergroten, moet investeren in handhaving, opsporing, informatie-uitwisseling en samenwerking tussen instanties. Dáár valt winst te boeken.

Streng waar nodig, eerlijk waar het moet

Laat één ding duidelijk zijn: de Jagersvereniging is niet tegen regels. Duidelijke en strenge regels zijn noodzakelijk. Ze beschermen de samenleving en zorgen ervoor dat jagers hun taak verantwoord kunnen uitvoeren.

Maar streng is niet hetzelfde als willekeurig. En extra regels zijn niet automatisch betere regels. Het kabinet moet onderbouwen waarom de huidige wet tekortschiet, welke risico’s nieuwe maatregelen wegnemen en hoe wordt voorkomen dat de uitvoering vastloopt.

De kern is simpel: wetgeving moet passend, proportioneel en uitvoerbaar zijn. Anders ontstaat vooral schijnveiligheid.

Ga het echte gesprek aan

Het rapport Ringen rond de Roos ligt er niet voor niets. Gebruik de kennis die daarin is verzameld. Betrek de praktijk. Luister naar politie, uitvoerders en legale gebruikers. En voorkom dat het debat opnieuw wordt gedomineerd door suggestieve beeldvorming.

De Jagersvereniging staat klaar om met minister Van Weel en het ministerie in gesprek te gaan over wetgeving die Nederland daadwerkelijk veiliger maakt. Maar dan wel op basis van feiten, niet van framing.

Pak illegale wapens harder aan. Verbeter de uitvoering waar dat nodig is. Maar zet gecontroleerde jagers, sportschutters en verzamelaars niet weg als probleemgroep. Veiligheid begint met scherp onderscheid.